Thuỷ điện và giá than thấp khiến lợi nhuận EVN tăng

Trao đổi với VietNamNet về việc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) ghi nhận mức lợi nhuận cao đột biến trong năm 2025, chuyên gia Hà Đăng Sơn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng xanh, cho rằng nếu trước đây EVN chịu khoản lỗ lớn do giá nhiên liệu tăng cao thì khi giá nhiên liệu giảm và điều kiện vận hành thuận lợi hơn, việc doanh nghiệp ghi nhận khoản lãi tương ứng để bù đắp phần lỗ trước đó là điều có thể lý giải.

Ông cũng lưu ý rằng trước đại dịch Covid-19, EVN vẫn duy trì hoạt động kinh doanh có lãi, dù có thể không cao.

Do đó, để đánh giá việc EVN lãi lớn có hợp lý hay không cần xem xét cơ cấu nguồn điện được huy động trong năm 2025, bởi đây là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí mua điện.

"Nếu chi phí mua điện thấp hơn thì EVN sẽ có lãi nhiều hơn. Cần so sánh cơ cấu nguồn điện năm 2025 với các năm 2023-2024 để thấy rõ điều này", ông nói.

Ông đánh giá năm 2025 có nhiều yếu tố thuận lợi. Giá nhiên liệu đầu vào giảm so với giai đoạn trước, đặc biệt là than và khí. Đồng thời, thủy điện có điều kiện vận hành thuận lợi nhờ lượng mưa dồi dào, nên góp phần đáng kể cải thiện kết quả kinh doanh.

"Nếu chỉ xét tác động từ đợt điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân gần 5%, khoản tăng thêm này chỉ có thể giải thích một phần trong tổng lợi nhuận. Phần lớn hơn đến từ việc giá nhiên liệu giảm và thủy điện được huy động nhiều", ông phân tích.

Chuyên gia Hà Đăng Sơn, Trung tâm nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng xanh. Ảnh: Thạch Thảo

Theo ông Sơn, trong giai đoạn 2023, giá nhiên liệu ở mức cao khiến chi phí sản xuất điện tăng mạnh. Qua năm 2024 và 2025, mặt bằng giá đầu vào đã giảm đáng kể. Tuy nhiên, bước sang năm 2026, giá LNG không biến động quá mạnh sau xung đột tại eo biển Hormuz do nguồn cung toàn cầu tương đối dồi dào, đặc biệt từ Mỹ. Tuy nhiên, thị trường châu Á vẫn chịu áp lực nhất định về lượng cung do phụ thuộc vào các hợp đồng dài hạn với khu vực Trung Đông.

"Rủi ro của mùa hè năm nay không nằm ở giá LNG mà nằm ở nguồn cung. May mắn là vẫn có tàu LNG cập cảng Thị Vải để bổ sung nhiên liệu cho các nhà máy điện khí", ông cho biết.

Liệu có cơ hội giảm giá điện?
Trước ý kiến cho rằng EVN lãi lớn thì có thể giảm được giá điện, ông Sơn cho rằng vấn đề không đơn giản như vậy.

"Nếu giảm giá điện thì phải xem xét lại toàn bộ các hợp đồng mua bán điện trong hệ thống. Trong khi đó, chúng ta đang thúc đẩy cơ chế tính đúng, tính đủ chi phí và từng bước xóa bỏ bù giá chéo", ông cho hay.

Công ty mẹ EVN ghi nhận lợi nhuận sau thuế gần 40.000 tỷ đồng trong năm 2025, nhưng đến cuối năm vẫn còn lỗ lũy kế 5.611 tỷ đồng. Ảnh: Nam Khánh

Việt Nam đang cần phát triển các nguồn điện mới như điện khí LNG, điện gió ngoài khơi và điện hạt nhân. Đây đều là những loại hình đòi hỏi vốn đầu tư rất lớn và có chi phí phát điện cao hơn thủy điện truyền thống.

"Khi các nguồn điện này đi vào vận hành, câu chuyện là ký hợp đồng mua bán điện với giá nào để bảo đảm nhà đầu tư có thể thu hồi vốn", ông đặt vấn đề.

Ông cũng lưu ý rằng EVN vẫn đang phải xử lý các khoản lỗ tích lũy từ những năm trước. Trong khi đó, nhiều chi phí chưa được tính đầy đủ vào giá điện dù cơ quan quản lý đã có đề xuất. Ngoài ra, các chi phí đầu vào như lương, bảo hiểm... giai đoạn này cũng đều tăng theo các quy định mới và bắt buộc phải được phân bổ vào giá bán lẻ điện.

"Giá nhiên liệu giảm nhưng trước đây chưa điều chỉnh kịp thời. Khoản lãi bây giờ phải dùng để bù đắp các khoản lỗ, phục hồi năng lực tài chính và tạo nguồn vốn cho đầu tư. Nếu chưa kịp phục hồi mà đã yêu cầu giảm giá điện thì doanh nghiệp rất khó cân đối", ông nhìn nhận.

Lợi nhuận của EVN thuộc về Nhà nước
Ông Sơn nhấn mạnh khoản lợi nhuận của EVN không phải do doanh nghiệp tự quyết định sử dụng. "EVN là doanh nghiệp nhà nước nên lợi nhuận cuối cùng thuộc về Nhà nước. Việc phân phối hay sử dụng khoản lợi nhuận này do cơ quan có thẩm quyền quyết định, chứ EVN không được tự quyết", ông nêu rõ.

Thời gian tới, ngành điện cần nguồn vốn rất lớn cho các dự án điện gió ngoài khơi, điện hạt nhân và nâng cấp hạ tầng lưới điện. Theo ông, khoản lợi nhuận EVN có được sau khi xóa hết lỗ lũy kế còn rất thấp so với nhu cầu vốn cho các dự án điện trong tương lai.

Chỉ tính riêng nhu cầu vốn hàng năm cho các dự án nguồn và lưới điện trọng điểm cũng ở mức hàng chục tỷ USD, trong khi các khoản vay từ ngân hàng thương mại hay các tổ chức tài chính quốc tế đều yêu cầu EVN phải có vốn đối ứng ở một tỷ lệ tương xứng.

Dư luận thường đặt câu hỏi: khi EVN thua lỗ thì giá điện tăng để bù đắp, còn khi EVN có lãi lớn thì người tiêu dùng được hưởng lợi ra sao? Theo ông Sơn, cần nhìn đầy đủ hơn vào cơ chế tài chính của doanh nghiệp nhà nước và nhu cầu tái đầu tư của ngành điện.

Theo Tâm An, Lương Bằng (VietNamNet)

Xem bài viết gốc tại đây